Η ιδέα για μία νέα καταγραφή δημοτικών τραγουδιών του Δυτικού Παγγαίου ήταν ένα από τα πολλά ευχάριστα παράπλευρα οφέλη του 2ου Συνεδρίου Τοπικής Ιστορίας που διοργανώθηκε στην Ελευθερούπολη από τον Δήμο Παγγαίου και την Ιερά Μητρόπολη Ελευθερουπόλεως τον Οκτώβριο του 2018. Αποτέλεσε τον κοινό τόπο στον οποίο συναντήθηκαν ο Ιωάννης Κιορίδης, συμμετέχων στο εν λόγω συνέδριο, με τους υπευθύνους του Λαογραφικού Μουσείου Πρώτης “Χαγιάτι Λαδιά”, Βασιλική Λαδιά και Χρήστο Τσιφούτη. Βασική ιδέα του παρόντος εγχειρήματος είναι η συγκέντρωση των δημοτικών τραγουδιών που η Βασιλική Λαδιά και ο Χρήστος Τσιφούτης κατέγραψαν και ενίοτε ηχογράφησαν σε βάθος αρκετών ετών και μέχρι πρόσφατα (τέλη 2023). Τα τραγούδια αυτά τραγουδήθηκαν κυρίως στην Πρώτη και σε ορισμένα άλλα μικρότερα χωριά του Δυτικού Παγγαίου. Άλλα απαντούν μόνο σε αυτές τις περιοχές και άλλα σε πλήθος παραλλαγών ανά την Ελλάδα. Στην παρούσα συλλογή περιλαμβάνονται 142 από αυτά τα τραγούδια.

The experiences of the Balkan peoples are common, as reflected in the folk songs of their countries. The purpose of this study is to present the common cultural elements and moral social codes of the Greeks and Serbs, as they were shaped in the historical context of the time and are evident in the folk songs "The dead brother" and "The daughter and her brothers" (Браћа и Сестра/lat. Braća i Sestra). In more detail, this comparative study presents similarities in the lives of Greeks and Serbs, in terms of the institution of the family, family ties, the marriage custom, the social status of women, the common experience of being abroad, but also other issues, such as belief in the change of fortune, belief in the power of the oath, and the treatment of death. Finally, a brief reference is made to the common theme of the above songs with similar folk songs from other Balkan countries, which demonstrates the common beliefs and perceptions of the people of the region.

This is the first translation into Greek with an introduction, commentary, and appendix of the Song of Roncesvalles, a 13th-century text concerning the actions of Charlemagne and Roland in Iberia

This book is the first Greek translation, directly from the original Spanish text and with full commentary, of the Song of El Cid (Cantar de mio Cid), a leading medieval epic poem from Castile in the early 13th century and one of the most important works of world literature. It therefore fills an important gap in Greek bibliography and makes this work accessible to the Greek academic, scientific, and general public.

Δίγλωσση έκδοση στα ελληνικά και καταλανικά. Εκδ. Carmen Narro.Το βιβλίο σχετίζεται με τη δράση της Καταλανικής Κομπανίας στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία στις αρχές του 14ου, όπως αυτή αποτυπώθηκε σε τμήμα του Χρονικού του Ραμόν Μουντανέρ, έργο του α’ μισού του ίδιου αιώνα. Αποτελεί προϊόν συνεργασίας με τρεις καθηγητές του Πανεπιστημίου της Βαλένθια και υλοποιήθηκε στο πλαίσιο σχετικού ερευνητικού προγράμματος. Η δίγλωσση έκδοση (καταλανικό πρωτότυπο-ελληνική μετάφραση), 417 σελίδων, περιέχει Πρόλογο, Εισαγωγή, τα κεφάλαια CXCIV-CCXLIV (πρωτότυπο και μετάφραση, αλλά και πλήθος υποσημειώσεων στα καταλανικά και τα ελληνικά) και σχετικούς πίνακες προσώπων, θεμάτων και γεωγραφικών όρων.

Αντικείμενο του παρόντος πονήματος είναι η συγκριτική προσέγγιση δύο λαϊκών δημιουργιών που εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προφορικής ποίησης. Από τη μία πλευρά, είναι το πασίγνωστο σε μας δημοτικό τραγούδι και από την άλλη, το πολύ φημισμένο διεθνώς, αλλά μάλλον άγνωστο στον ελληνόφωνο κόσμο, romancero. Πρόκειται για δύο είδη που εκφράζουν τον πλούτο δύο πολιτισμών, του ισπανικού και του ελληνικού. Πέρα από τις διαφορές μεταξύ των δύο αυτών ειδών, υπάρχει πλήθος ομοιοτήτων στα θέματα, τα μοτίβα, τις τεχνικές, το στυλ. Κι αυτό δεν οφείλεται τόσο στην πιθανή ευθεία ή έμμεση επίδραση που η μία παράδοση μπορεί να έχει ασκήσει στην άλλη στο πέρασμα του χρόνου, αλλά σε αυτό που οι μελετητές ονομάζουν «πολυγένεση», δηλαδή εκδήλωση ανάλογων λογοτεχνικών φαινομένων και δημιουργιών, ακόμη και σε μέρη απομακρυσμένα στο χώρο, όταν οι επικρατούσες σ’ αυτά κοινωνικές συνθήκες και το περιβάλλον παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά. Το ενδιαφέρον για τη σύγκριση μεταξύ του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού και του ρομανθέρο είναι πολύ πρόσφατο. Πρωτοπόρος υπήρξε ο Καταλανός ελληνιστής Eusebi Ayensa ο οποίος, μεταξύ των άλλων, συνέγραψε δύο σημαντικά βιβλία το 2000 και το 2004. Στο πρώτο από αυτά ασχολήθηκε με μία συγκριτική μορφολογική και θεματική σπουδή στα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, ενώ στο δεύτερο με τα ελληνικά ακριτικά τραγούδια σε σχέση με ισπανικά παράλληλά τους. Βέβαια, το ενδιαφέρον στην Ισπανόφωνη κριτική για το δημοτικό μας τραγούδι υπάρχει ήδη από το 1966 και το σχετικό βιβλίο του σπουδαίου Χιλιανού ελληνιστή, Miguel Castillo Didier. Από την πλευρά μας, ασχοληθήκαμε με τη σύγκριση μεταξύ ελληνικού δημοτικού τραγουδιού και ρομανθέρο σε τρεις έως τώρα περιπτώσεις. Η πρώτη, παραμένει αδημοσίευτη, εκπονήθηκε σε συνεργασία με τον Καταλανό ερευνητή Alfonso Boix και αφορά στη σχέση χριστιανών και μουσουλμάνων στα ακριτικά μας τραγούδια και τα αντίστοιχα ισπανικά ρομάνθες των συνόρων. Οι άλλες δύο μελέτες έχουν ήδη δημοσιευτεί στην ισπανική γλώσσα το 2012 και 2014 αντίστοιχα και αφορούν στο γυρισμό του ξενιτεμένου και την αναγνώριση μεταξύ αδελφού και αδελφής στις δύο παραδόσεις. Στο παρόν βιβλίο παρουσιάζουμε τις παραπάνω δύο μελέτες, αυτή τη φορά στα ελληνικά, προκειμένου να μυήσουμε, έστω δειλά, το ελληνικό κοινό σε ένα πεδίο της επιστημονικής έρευνας στο οποίο γίνονται τώρα τα πρώτα βήματα. Το παρήγορο είναι πως και στην Ιβηρική χερσόνησο υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για το θέμα, ήδη, δε, οργανώθηκε σχετικό σεμινάριο το Μάρτιο του 2014 για τους διδακτορικούς φοιτητές του Πανεπιστημίου της Θαραγόθα στο οποίο ο γράφων ανέπτυξε το θέμα «Ρομανθέρο και τραγούδια: οι ισπανικές και ελληνικές μπαλάντες πρόσωπο με πρόσωπο». Το παραπάνω σεμινάριο είχε τον γενικό τίτλο: «Ελλάδα και Ισπανία: σύνδεσμοι και λογοτεχνικοί παραλληλισμοί». Βέβαια, κατά την παρουσίαση των μελετών στα ελληνικά στο παρόν βιβλίο προχωρήσαμε σε κάποιες προσαρμογές, ενώ απαιτήθηκε και η μετάφραση των ισπανικών ρομάνθες στα ελληνικά, που περιέχονται στο ειδικό παράρτημα στο τέλος, το οποίο φιλοξενεί και τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια που αποτέλεσαν τη βάση της έρευνάς μας. Μετά από τον πρόλογο, δίνουμε μία σύντομη εισαγωγή στα δύο είδη και ακολουθούν οι δύο μελέτες. Το βιβλίο κλείνει με σύντομη συνόψιση συμπερασμάτων και τη σχετική βιβλιογραφία.Αντικείμενο του παρόντος πονήματος είναι η συγκριτική προσέγγιση δύο λαϊκών δημιουργιών που εντάσσονται στο ευρύτερο πλαίσιο της ευρωπαϊκής προφορικής ποίησης. Από τη μία πλευρά, είναι το πασίγνωστο σε μας δημοτικό τραγούδι και από την άλλη, το πολύ φημισμένο διεθνώς, αλλά μάλλον άγνωστο στον ελληνόφωνο κόσμο, romancero. Πρόκειται για δύο είδη που εκφράζουν τον πλούτο δύο πολιτισμών, του ισπανικού και του ελληνικού. Πέρα από τις διαφορές μεταξύ των δύο αυτών ειδών, υπάρχει πλήθος ομοιοτήτων στα θέματα, τα μοτίβα, τις τεχνικές, το στυλ. Κι αυτό δεν οφείλεται τόσο στην πιθανή ευθεία ή έμμεση επίδραση που η μία παράδοση μπορεί να έχει ασκήσει στην άλλη στο πέρασμα του χρόνου, αλλά σε αυτό που οι μελετητές ονομάζουν «πολυγένεση», δηλαδή εκδήλωση ανάλογων λογοτεχνικών φαινομένων και δημιουργιών, ακόμη και σε μέρη απομακρυσμένα στο χώρο, όταν οι επικρατούσες σ’ αυτά κοινωνικές συνθήκες και το περιβάλλον παρουσιάζουν κοινά χαρακτηριστικά. Το ενδιαφέρον για τη σύγκριση μεταξύ του ελληνικού δημοτικού τραγουδιού και του ρομανθέρο είναι πολύ πρόσφατο. Πρωτοπόρος υπήρξε ο Καταλανός ελληνιστής Eusebi Ayensa ο οποίος, μεταξύ των άλλων, συνέγραψε δύο σημαντικά βιβλία το 2000 και το 2004. Στο πρώτο από αυτά ασχολήθηκε με μία συγκριτική μορφολογική και θεματική σπουδή στα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, ενώ στο δεύτερο με τα ελληνικά ακριτικά τραγούδια σε σχέση με ισπανικά παράλληλά τους. Βέβαια, το ενδιαφέρον στην Ισπανόφωνη κριτική για το δημοτικό μας τραγούδι υπάρχει ήδη από το 1966 και το σχετικό βιβλίο του σπουδαίου Χιλιανού ελληνιστή, Miguel Castillo Didier. Από την πλευρά μας, ασχοληθήκαμε με τη σύγκριση μεταξύ ελληνικού δημοτικού τραγουδιού και ρομανθέρο σε τρεις έως τώρα περιπτώσεις. Η πρώτη, παραμένει αδημοσίευτη, εκπονήθηκε σε συνεργασία με τον Καταλανό ερευνητή Alfonso Boix και αφορά στη σχέση χριστιανών και μουσουλμάνων στα ακριτικά μας τραγούδια και τα αντίστοιχα ισπανικά ρομάνθες των συνόρων. Οι άλλες δύο μελέτες έχουν ήδη δημοσιευτεί στην ισπανική γλώσσα το 2012 και 2014 αντίστοιχα και αφορούν στο γυρισμό του ξενιτεμένου και την αναγνώριση μεταξύ αδελφού και αδελφής στις δύο παραδόσεις. Στο παρόν βιβλίο παρουσιάζουμε τις παραπάνω δύο μελέτες, αυτή τη φορά στα ελληνικά, προκειμένου να μυήσουμε, έστω δειλά, το ελληνικό κοινό σε ένα πεδίο της επιστημονικής έρευνας στο οποίο γίνονται τώρα τα πρώτα βήματα. Το παρήγορο είναι πως και στην Ιβηρική χερσόνησο υπάρχει αυξημένο ενδιαφέρον για το θέμα, ήδη, δε, οργανώθηκε σχετικό σεμινάριο το Μάρτιο του 2014 για τους διδακτορικούς φοιτητές του Πανεπιστημίου της Θαραγόθα στο οποίο ο γράφων ανέπτυξε το θέμα «Ρομανθέρο και τραγούδια: οι ισπανικές και ελληνικές μπαλάντες πρόσωπο με πρόσωπο». Το παραπάνω σεμινάριο είχε τον γενικό τίτλο: «Ελλάδα και Ισπανία: σύνδεσμοι και λογοτεχνικοί παραλληλισμοί». Βέβαια, κατά την παρουσίαση των μελετών στα ελληνικά στο παρόν βιβλίο προχωρήσαμε σε κάποιες προσαρμογές, ενώ απαιτήθηκε και η μετάφραση των ισπανικών ρομάνθες στα ελληνικά, που περιέχονται στο ειδικό παράρτημα στο τέλος, το οποίο φιλοξενεί και τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια που αποτέλεσαν τη βάση της έρευνάς μας. Μετά από τον πρόλογο, δίνουμε μία σύντομη εισαγωγή στα δύο είδη και ακολουθούν οι δύο μελέτες. Το βιβλίο κλείνει με σύντομη συνόψιση συμπερασμάτων και τη σχετική βιβλιογραφία. 

Το παρόν βιβλίο συγκεντρώνει μία σειρά συγκριτικών μελετών ανάμεσα στο έπος του Διγενή Ακρίτη και σ’ αυτό του Ελ Σιντ. Μετά από μία σύντομη εισαγωγή στα δύο έργα, εξετάζονται σε αυτά θέματα, όπως η ιστορικότητα των προσώπων, η παρουσία των ιστορικών γεγονότων, ο ρόλος των πόλεων και των διαδρομών. Επιπλέον, εξετάζεται το μοτίβο του επικού θρήνου σε όλα τα χειρόγραφα του Ακρίτη, ενώ στον επίλογο μας ενδιαφέρει η απήχηση του Ακρίτη στον ισπανόφωνο κόσμο και του καστιλιανού τραγουδιού στον ελληνόφωνο. Το βιβλίο κλείνει με πλούσια βιβλιογραφία και παράρτημα χαρτών.

Πρόλογος στην πορτογαλική μετάφραση των στ. 1-609 (Άσμα του αμιρά) του επικού ποιήματος του Διγενή Ακρίτη (χφ. Εσκοριάλ)

Η παρούσα διδακτορική διατριβή αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη συγκριτική φιλολογική μελέτη δύο αντιπροσωπευτικών δειγμάτων της καστιλιανής και της νεοελληνικής επικής ποίησης αντίστοιχα: του Cantar de mio cid και του Διγενή Ακρίτη στο χειρόγραφο του El Escorial (έργο της πρώιμης δημώδους νεοελληνικής γραμματείας). Προσεγγίζει δυο ποιητικά κείμενα του 14ου και των μέσων του 15ου αιώνα αντίστοιχα, που ανήκουν σε δυο γραπτές επικές παραδόσεις των οποίων οι αρχικές συντάξεις τοποθετούνται περίπου στην ίδια εποχή (αρχές 12ου ο Διγενής-αρχές 13ου το Έπος του Ελ Σιντ αι). Στόχος της έρευνας είναι η εξέταση των στοιχείων της πραγματικότητας στα δυο έργα και η μελέτη της ποιητικής αξιοποίησής τους. Η διατριβή χωρίζεται σε τρία μέρη: το πρώτο μέρος έχει εισαγωγικό χαρακτήρα. Στο δεύτερο μέρος ο μελετητής εξετάζει τα πρόσωπα, τις ιστορικές αναφορές, τους γεωγραφικούς όρους και τέλος, συγκεκριμένες όψεις της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής ζωής στα δύο έργα. Τα συμπεράσματα παρατίθενται στο τρίτο μέρος και συνοψίζονται στα εξής: και στις δυο έργα ο δημιουργός διαθέτει μια πραγματική βάση, στην οποία στηρίζει τον μύθο του. Δρα με αληθοφάνεια, κινείται στα όρια του πιστευτού. Ο, μεν, καστιλιανός δημιουργός στηρίζεται κυρίως σε γραπτές πηγές, αλλά και στο νομικό του υπόβαθρο και δευτερευόντως μόνο σε προφορικές παραδόσεις, ενώ ο ποιητής του Ακρίτη χρησιμοποιεί κατά κόρον το προφορικό υλικό της μικρασιατικής παράδοσης και σποραδικά μόνο κάποια ιστοριογραφικά και χρονογραφικά στοιχεία. Τα δύο έργα διαφοροποιούνται σημαντικά ως προς την ποιητική τεχνική. Ο καστιλιανός δημιουργός χειραγωγεί συνειδητά το ιστορικό υλικό. Συνενώνει, σε μια καθαρόαιμη λογοτεχνική δημιουργία, ιστορικά και μυθιστορηματικά στοιχεία από την εποχή του ήρωα (τέλη 11ου αιώνα) ως τη δική του (τέλη 12ου-αρχές του 13ου). Δουλεύει ολοκληρωμένα με διπλή στόχευση: να εξυψώσει τον ήρωα, αλλά και να στηρίξει συγκεκριμένες κοινωνικοπολιτικοοικονομικές σκοπιμότητες της εποχής συγγραφής. Από την άλλη πλευρά, ο ποιητής του Ακρίτη, μεταφέρει στο έργο του, χωρίς να το χειραγωγήσει, προϋπάρχον, κυρίως, υλικό, το οποίο συναρμόζει σε μια χαλαρή βιογραφική τάξη. Όσο το έργο προχωρά, ο μυθιστορηματικός χαρακτήρας ενισχύεται. Στόχοι του δημιουργού είναι η εξύψωση του ήρωα, η διατήρηση του ηρωικού πνεύματος και η νοσταλγική απεικόνιση ενός ήδη χαμένου κόσμου των συνόρων. Φανερές πολιτικές στοχεύσεις δεν ανιχνεύονται. Η αξιοποίηση του υλικού και των συμπερασμάτων, τα οποία η παρούσα διατριβή παρέχει, μπορεί να δώσει το έναυσμα για νέες μελέτες και περαιτέρω συγκριτική προσέγγιση μοτίβων και θεμάτων που ενυπάρχουν στα δυο ποιήματα.